دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

استقلال قضایی قضات دیوان کیفری بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران
2 گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران
چکیده
استقلال قضایی قضات در دیوان بین‌المللی کیفری شرط بنیادین دادرسی منصفانه، مشروعیت نهادی و اعتماد عمومی به عدالت کیفری بین‌المللی است. این پژوهش نشان می‌دهد استقلال قضایی در دیوان کیفری بین‌المللی مفهومی چندبعدی است که استقلال نهادی دیوان و استقلال شخصی قاضی را دربرمی‌گیرد و از طریق مقررات مربوط به نحوۀ انتخاب قضات، مدت مأموریت، امنیت شغلی و مالی، مصونیت‌ها، منع فعالیت‌های ناسازگار و سازوکارهای ردّ صلاحیت و کناره‌گیری تضمین می‌شود. همچنین استقلال در فرایند رسیدگی، اتکای رأی به ادله مطرح ‌شده، محرمانگی شور قضایی و شفافیت آرای مستدل جلوه می‌یابد. بااین‌حال، محیط سیاسی بین‌المللی، نقش مجمع دولت‌های عضو، پیوند با شورای امنیت و فشارهای بیرونی، استقلال قضایی دیوان را با چالش‌های عملی مواجه می‌سازد. ازاین‌رو، استقلال قضایی در دیوان کیفری بین‌المللی اصلی هنجاری است که کارآمدی آن به کیفیت تضمین‌های نهادی و نحوه مواجهه دیوان با فشارهای بیرونی وابسته است. مسئله اصلی تحقیق حاضر این است که استقلال قضایی قضات دیوان کیفری بین المللی چه معنایی دارد، چه نسبتی با بی‌طرفی و دادرسی منصفانه پیدا می‌کند و چگونه در اسناد دیوان و فرایندهای واقعی رسیدگی صورت عملی پیدا می کند. بر این اساس، مقاله در صدد پاسخ به این پرسش است که استقلال قضایی قضات دیوان کیفری بین المللی چگونه تضمین شده و با چه چالش‌هایی روبه رو است؟ روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر واکاوی و ارزیابی اساسنامۀ رمِ دیوان کیفری بین‌ المللی، قواعد دادرسی و ادله، آیین اخلاق قضایی، ادبیات منتخب و نمونه‌های پرونده‌ای در رویۀ دیوان می باشد. یافته‌های تحقیق نشان می دهد که بررسی استقلال قضایی که در نظام دیوان کیفری بین‌المللی، استقلال قضات نه صرفاً آرمانی اخلاقی، بلکه رکن بنیادین دادرسی منصفانه و شرط مشروعیت قضایی دیوان کیفری بین المللی می باشد. اسناد دیوان شامل اساسنامه رم، قواعد دادرسی و ادله و نیز آیین اخلاق قضایی، استقلال را مفهومی چندبعدی می‌دانند که هم استقلال نهادی دیوان و هم استقلال شخصی قاضی را دربرمی‌گیرد و اقتضا دارد قاضی صرفاً بر پایه عناصر موضوعی پرونده، ادله و قانون، فارغ از فشار سیاسی، نفوذ ناروا، مداخله بیرونی یا تعارض منافع تصمیم گیری نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی

توحیدی، احمدرضا و رشیدی، مهناز (۱۳۹۵). استقلال و بی‌طرفی رسیدگی‌های قضایی در نظام کیفری بین‌المللی. نشریه حقوقی دادگستری ۸۰(۹۵): ۱۱-۳۲.
جلالی، محمود و زیلابی، سلمان (۱۳۹۳). اصل استقلال قضایی در دیوان بین‌المللی کیفری. پژوهش‌های حقوق تطبیقی ۱۸(۲): ۲۳-۴۷.
داعی‌الاسلام، سید سعید (۱۴۰۱). تحریم قضات دیوان کیفری بین‌المللی توسط ایالات متحده آمریکا در پرتو قواعد حقوق بین‌الملل. تمدن حقوقی ۵(۱۳): ۱۳۹-۱۶۰.
داوودی، حسین، هادی، مهدی و احمدی حصار، فرشاد (۱۴۰۴). رد دادرس: اظهارنظر پیشین کیفری و اثر آن بر رسیدگی مدنی؛ نقدی بر رای شعبه ۲ دادگاه عمومی حقوقی اشتهارد. دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی ۴(۸): ۱۸۶-۲۰۹. doi: https://doi.org/10.22034/analysis.2025.2069843.1110
رضوی‌فرد، بهزاد و براتی، محمد (۱۴۰۲). تأثیر شورای امنیت ملل متحد بر سیاسی‌شدن دیوان کیفری بین‌المللی. مجله حقوقی بین‌المللی ۴۰(۶۹): ۸۹-۱۱۶. doi: https://doi.org/10.22066/CILAMAG.2023.701344
سلیمان زاده، فاطمه، صابر، محمود و مسعودی مقام، اسداله (۱۴۰۴). مسئولیت کیفری قضات در صدور احکام غیر قانونی به دلیل انجام تعاملات فاسد (با مطالعه تطبیقی قوانین کشورهای اروپایی). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی ۸(۲۹): ۶۳-۱۰۳. doi: https://doi.org/10.22034/law.2025.2063765.1667

ب) منابع انگلیسی

Beresford, S. (2002). The privileges and immunities of the International Criminal Court: Are they sufficient for the proper functioning of the Court or is there still room for improvement? San Diego International Law Journal, 3(1), 83-132.
Brauch, M. D. (2021). Remuneration of international adjudicators. In H. Ruiz Fabri (Ed.), Max Planck Encyclopedia of International Procedural Law. Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/law-mpeipro/e3302.013.3302
Coalition for the International Criminal Court. (2023). ICC judicial elections. Coalition for the International Criminal Court.
Ingadottir, T. (2014). The financing of international adjudication. In C. P. R. Romano, K. J. Alter, & Y. Shany (Eds.), The Oxford Handbook of International Adjudication (pp. 594-616). Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/law/9780199660681.003.0027
International Criminal Court. (2002). Rules of Procedure and Evidence, ICC-ASP/1/3, Part II.A.
International Criminal Court. (2022). Code of Judicial Ethics, ICC-BD/02-03-22.
Mackenzie, R., Malleson, K., Martin, P., & Sands, P. (2010). Selecting international judges: Principle, process and politics. Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199580569.001.0001
Mahoney, P. (2008). The international judiciary—Independence and accountability. The Law and Practice of International Courts and Tribunals, 7(3), 313-349. doi: https://doi.org/10.1163/157180309X399654
Meron, T. (2005). Judicial independence and impartiality in international criminal tribunals. American Journal of International Law, 99(2), 359-369. doi: https://doi.org/10.2307/1562502
Oellers-Frahm, K. (2019). International courts and tribunals, judges and arbitrators. In R. Wolfrum (Ed.), Max Planck Encyclopedia of Public International Law. Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/law:epil/9780199231690/e45
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2025, August 22). U.S. sanctions on ICC officials undermine independence of tribunal and justice for victims: UN experts [Press release].
Posner, E. A., & Yoo, J. C. (2005). Judicial independence in international tribunals. California Law Review, 93(1), 1-74. doi: https://doi.org/10.15779/Z38070P
Prosecutor v. Furundžija, Case No. IT-95-17/1-A, Judgement, International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, Appeals Chamber, July 21, 2000.
Prosecutor v. Ntaganda, Case No. ICC-01/04-02/06-2443, Defence Appeal Brief—Part I, International Criminal Court, November 11, 2019.
Prosecutor v. Ntaganda, Case No. ICC-01/04-02/06-2350, Request for Leave to Reply to the Responses of the Prosecution (ICC-01/04-02/06-2349) and Victims’ Legal Representatives (ICC-01/04-02/06-2348) to Request for Disqualification of Judge Ozaki, International Criminal Court, May 31, 2019.
Prosecutor v. Ntaganda, Case No. ICC-01/04-02/06-2690, Request seeking Judge Lordkipanidze to recuse himself or be disqualified to adjudicate the appeals against the Reparations Order issued by Trial Chamber VI on 8 March 2021, International Criminal Court, July 2, 2021.
Rome Statute of the International Criminal Court, July 17, 1998, 2187 U.N.T.S. 90.
Seibert-Fohr, A. (2014). International judicial ethics. In C. P. R. Romano, K. J. Alter, & Y. Shany (Eds.), The Oxford Handbook of International Adjudication (pp. 757-778). Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/law/9780199660681.003.0035
Seibert-Fohr, A. (2018). Codes of conduct for international judges. In H. Ruiz Fabri (Ed.), Max Planck Encyclopedia of International Procedural Law. Oxford: Oxford University Press. doi: https://doi.org/10.1093/law-mpeipro/e3123.013.3123
Song, S.-H. (2007). The independence of the ICC and safeguards against political influence [Speech outline]. Symposium on the International Criminal Court, Beijing, China, February 3-4, 2007.
Steinberg, R. H. (2024). Politics and justice at the International Criminal Court. Israel Law Review, 57(2), 308-350. doi: https://doi.org/10.1017/S0021223724000049
Zakerhossein, M. H. (2017). Situation selection regime at the International Criminal Court: Law, policy, practice. Doctoral dissertation, Tilburg University. School of Human Rights Research Series, Vol. 82. Cambridge/Antwerp: Intersentia. doi: https://doi.org/10.1017/9781780686585
Zimmermann, D. (2014). The independence of international courts: The adherence of the international judiciary to a fundamental value of the administration of justice. Baden-Baden: Nomos. doi: https://doi.org/10.5771/9783845253619
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.