استاد گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/jrpl.2026.737182
چکیده
پادشاهی، به مثابه کلان الگوی حکمرانی ایرانی، در دورهی اسلامی با تحول و تبدیلهایی ولی با حفظ عناصر شاکله بخش خود، باز تولید شد. «سلطنت اسلامیه»، در کنار خلافت و تا زمان دوام خلافت، مهمترین کلان الگوی حکمرانی، دست کم در قلمرو شرق اسلامی بود. سلطنت اسلامیه بر «مستقله» بودن قدرت پادشاه از رعایا ابتناء داشت. به هنگام جنبش مشروطه و در جریان تدوین نظام حقوقی جدید بود که لزوم مشروط کردن قدرت پادشاه و برخورداری ملت از حقوق و آزادیهای مدنیِ ملت مطرح شد. بر این اساس، پرسش اصلی گفتار حاضر به این ترتیب صورتبندی شد که توجه به محدودیتها و امکانات آن لحظهی تاریخیِ «تأسیس»، مشروطهکردن قدرت پادشاه و تثبیت حقوق و آزادیهای مدنی در کدام چارچوب حقوقی با عطف ممکن و تثبیت شد؟ روش پژوهش حاضر «روش تاریخیِ موضوعی» است، نه رویکردی رخدادمحور. در این روش، یک موضوع بهنحو تاریخی مسئلهمند میشود و در متن کاوی زمینهمند، پدیدار تاریخی مورد تحلیل و بررسی قرار میگیرد. در پرتو دادههای پژوهش میتواننتایج تحقیق راه به این ترتیب بیان داشت: در هستهی اولیه راهبرد مشروطسازیِ قدرت پادشاه، ستاندن قدرت قانونگذاری از نهاد سلطنت و واگذاری آن به نهاد جدید التأسیس مجلس شورای ملی [مجلس منتخبان ملت] قرار داشت. در نتیجهی این تصمیمات قانونی، پادشاه از «سلطانِ صاحبِ فرمان» به شاهی تبدیل شد که مصوبات مجلس را برای اجرا توشیح میکرد و اختیاری برای مخالفت با آنها نداشت. همچنین نتیجه این پژوهش، این مهم را نیز آشکار کرد که مسألهی حق ملت به عنوان شهروندان در کانون برقراری صورت حقوقی این نظم جدید سیاسی قرار داشت. چالشی که بیانگر وجود گرایشهای فکری-سیاسی مهمی در میان صفوف مشروطهخواهان شد. مشروعهخواهی، مهمترین جریان فکری-سیاسی بود که در تعیین حدود حقوق ملت، آشکار شد. البته روایتهای لیبرالی و سوسیال دموکراسی نیز سویهای دیگر از این شکاف بر سر میزان حقوق ملت را نشان دادند. به هر روی، در نهایت این موازنه قوای سیاسیِ طرفین منازعه بود که صورت حقوقیِ حدود حقوق ملت را در قانون اساسی و متمم آن رقم زد. در تأسیس نظام جدید سیاسیِ مشروطه، حقوق ملت با تحفظ نسبت به محدودیتهای ناشی از مرزهای روایت فقهی پذیرفته شد.
اکبری,محمدعلی . (1405). رویکردی تاریخی به راهبرد مشروطسازی قدرت پادشاه و مسأله حقوق اساسی (تجربه مشروطه ایرانی). (e737182). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e737182 doi: 10.22034/jrpl.2026.737182
MLA
اکبری,محمدعلی . "رویکردی تاریخی به راهبرد مشروطسازی قدرت پادشاه و مسأله حقوق اساسی (تجربه مشروطه ایرانی)" .e737182 , دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, , , 1405, e737182. doi: 10.22034/jrpl.2026.737182
HARVARD
اکبری محمدعلی. (1405). 'رویکردی تاریخی به راهبرد مشروطسازی قدرت پادشاه و مسأله حقوق اساسی (تجربه مشروطه ایرانی)', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e737182. doi: 10.22034/jrpl.2026.737182
CHICAGO
محمدعلی اکبری, "رویکردی تاریخی به راهبرد مشروطسازی قدرت پادشاه و مسأله حقوق اساسی (تجربه مشروطه ایرانی)," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (1405): e737182, doi: 10.22034/jrpl.2026.737182
VANCOUVER
اکبری محمدعلی. رویکردی تاریخی به راهبرد مشروطسازی قدرت پادشاه و مسأله حقوق اساسی (تجربه مشروطه ایرانی). حقوق عمومی. 1405;():e737182. doi: 10.22034/jrpl.2026.737182
