1
دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2
دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/jrpl.2026.736020
چکیده
این مقاله با تمرکز بر سالهای منتهی به مشروطه، به واکاوی سنتها و گفتمانهای فکری درونی میپردازد که علیرغم سلطه استبداد و نظریه سلطنت مطلقه، ظرفیت تحدید قدرت شاه را دارا بودند و بستر نظری لازم برای تکوین حقوق عمومی و استقرار نظام مشروطه را فراهم آوردند. با اتکا به روش تحلیل تاریخی-اندیشهای و با بررسی هشت سنت/گفتمان عمده (اندیشه سیاسی-فقهی شیعه، گفتمان قانون، سنت اندرزنامهنویسی، اندیشه اصلاحطلبی دینی، گفتمان ترقیخواهی، گفتمان عدالتخانه، نظریه ودیعه و امانت الهی، و نهاد وقف)، استدلال میشود که محدودسازی قدرت در این عصر، ریشه در منظومهای پیچیده و درهمتنیده از اندیشهها داشت. از سنت فقهی-کلامی شیعه با مؤلفههای نیابت علما و مشروعیت مشروط حکومت، تا گفتمان قانون با مکانیسمهای تفکیک قوا و حاکمیت قانون؛ از سنت اندرزنامهنویسی با تأکید بر عدالت و حق انتقاد، تا اندیشه اصلاحطلبی دینی با بازخوانی مفاهیم شورا و مصلحت عمومی؛ از گفتمان ترقیخواهی با تحول مفاهیم ملت، وطن و مشروعیت کارکردی، تا گفتمان عدالتخانه با حق تظلمخواهی و گذار به نهادسازی. افزون بر این، دو سنت نظریه ودیعه و امانت الهی و نهاد وقف، به ترتیب چارچوبهای حقوقی-فلسفی و اقتصادی-اجتماعی مستحکمی برای تحدید قدرت ایجاد میکردند. این سنتها در تعامل و گاه تقابل با یکدیگر، فضای فکری جامعه ایران را از «مشروعیت مطلقه شاه» به سمت «مشروطیت و مسئولیتپذیری قدرت» سوق دادند. این فرآیند، مسیر تبدیل تحدیدهای اخلاقی و پراکنده به محدودیتهای نهادی و نظاممند حقوق عمومی در قانون اساسی مشروطه را هموار نمود.
صادقیان,مرضیه و یاوری,اسدالله . (1405). سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه. (e736020). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e736020 doi: 10.22034/jrpl.2026.736020
MLA
صادقیان,مرضیه , و یاوری,اسدالله . "سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه" .e736020 , دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, , , 1405, e736020. doi: 10.22034/jrpl.2026.736020
HARVARD
صادقیان مرضیه, یاوری اسدالله. (1405). 'سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e736020. doi: 10.22034/jrpl.2026.736020
CHICAGO
مرضیه صادقیان و اسدالله یاوری, "سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (1405): e736020, doi: 10.22034/jrpl.2026.736020
VANCOUVER
صادقیان مرضیه, یاوری اسدالله. سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه. حقوق عمومی, 1405; (): e736020. doi: 10.22034/jrpl.2026.736020
