دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

تأثیر حمل و توزیع سوخت در بستر طرح کهاب بر حفاظت از حقوق محیط زیست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه رسام، کرج، ایران
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران
چکیده
افزایش پیوسته مصرف سوخت‌های فسیلی و استمرار استفاده از روش‌های سنتی در فرایندهای حمل، ذخیره‌سازی و توزیع آن، چالش‌های عمیق و چند بُعدی در حوزه‌های زیست ‌محیطی، اقتصادی و بهداشتی برای جوامع انسانی ایجاد کرده است. این روش‌ها با انتشار گسترده بخارات سمی بنزین، که حاوی ترکیبات آلی فرار و مواد سرطان‌زایی مانند بنزن می‌باشد، نه تنها موجب اتلاف بخش قابل توجهی از منابع ملی می‌شوند، بلکه تهدیدی جدی برای سلامت عمومی، کیفیت هوای شهری و اکوسیستم‌های طبیعی محسوب می‌گردند. تشدید این معضلات، ضرورت تدوین و اجرای راهکارهای نوین، پایدار و علمی در مدیریت سوخت را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این راستا، «طرح ملی کهاب» به عنوان یک راهکار فناورانه و پایدار، با هدف کاهش انتشار آلاینده‌ها و مدیریت بهینه منابع سوخت، برای خروج از این بحران مطرح شده است. هدف این پژوهش، تحلیل جامع ابعاد زیست ‌محیطی، اقتصادی و حقوقی طرح کهاب و واکاوی نقش آن در حفاظت از محیط زیست، پیشگیری از اتلاف منابع ملی و تحقق اصول توسعه پایدار است. یافته های این تحقیق که به روش توصیفی – تحلیلی نگارش یافته بیانگر آن است که طرح کهاب با مهار و بازیافت بخارات سمی بنزین، گامی مؤثر در کاهش آلودگی هوا، حفظ ذخایر ملی و صیانت از سلامت جامعه برداشته است. این طرح که مبتنی بر اصول قانون اساسی، قوانین ناظر بر حفاظت از محیط زیست و سیاست‌های کلان کشور در حوزه انرژی تدوین شده، الگویی عملی و قابل تعمیم برای تلفیق توسعه اقتصادی با الزامات زیست ‌محیطی ارائه می‌دهد. نتایج پژوهش همچنین نشان می‌دهد که اجرای کامل و دقیق این طرح، علاوه بر کاهش چشمگیر آلاینده‌های سرطان‌زا، منجر به صرفه‌جویی اقتصادی، ارتقای ایمنی تأسیسات و بهبود کیفیت زندگی شهروندان خواهد شد. بنابراین، تقویت زیرساخت‌های حقوقی، توسعه مشوق‌های اقتصادی و ارتقای فرهنگ زیست ‌محیطی در سطح جامعه، برای تحقق کامل اهداف طرح ملی کهاب امری ضروری و اجتناب ‌ناپذیر است و می‌تواند نمونه‌ای موفق از تلفیق منافع اقتصادی و مسئولیت اجتماعی در مدیریت منابع ملی محسوب شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1. منابع فارسی
*قرآن کریم (1398). ترجمه الهی قمشه ای، مهدی. تهران: انتشارات هلیا.
الف) کتب
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1374). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
- صفائی، سیدحسین و رحیمی، حبیب الله (1397)، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، تهران: انتشارات سمت.
- کاتوزیان، ناصر (1370). حقوق مدنی (مسئولیت مدنی). جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- محسنی، حسن (1400). دیوان عالی کشور و حقوق محیط زیست ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ب) مقالات
- خوئینی، غفور و کرمی، سعید (1393). مسئولیت مدنی ناشی از آلودگی‌های زیست محیطی در انفال. دو فصلنامه علمی دانش حقوق مدنی 3(1): 70-59.
- رحمانی، مهدی (1402). مبانی مسئولیت مدنی خسارت های ناشی از آلودگی های نفتی بر محیط زیست. فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای) 13(53): 30-16.
- رضوی نژاد، سیدمحمدرضا (1401). اصل پیشگیری در پرتوی آرای زیست محیطی دیوان بین المللی دادگستری. مجله پژوهش های حقوقی، دوره 21، شماره 51: 175-141.
- زمانی، سیدقاسم (1403). تأثیر فناوری بر توسعه مرزهای حقوق بین‌الملل. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی 1(2), 336-319. doi: 10.22034/jrpl.2025.721646
- کاتوزیان، ناصر؛ و مهدی انصاری (1387). مسئولیت ناشی از خسارت های زیست محیطی. فصلنامه حقوق 38(2): 290-286.
- کریمی، سحر (1404). تحلیل اصول حقوقی حاکم بر قراردادهای بالادستی نفت و گاز و استخراج ویژگی‌های مشترک موجود در آ‌ن‌ها در سطح بین‌المللی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی 2(3): 315-289. doi: 10.22034/jrpl.2025.726138
- مومنی راد، احمد، امیرخانی، آزاده، تیموری، زهره (1395). «حفظ حقوق محیط زیست بشر در قراردادهای نفتی». فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال پنجم، شماره 11: ۱۱۴.
ج) قوانین و مقررات
- برنامه کاهش آلودگی هوا در هشت شهر بزرگ کشور مصوب 04/10/1390 هیأت وزیران
- شیوه نامه بازپرداخت هزینه های اجرای طرح کهاب در جایگاه های عرضه بنزین مورخ 19/07/1402
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358
- قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب ۱۳۴۹
- قـانون حفاظـت و بهسـازی محیط زیست مصوب سال 1353
- قانون هوای پاک مصوب 1396
د) رأی قضایی
- دادنامه شماره ۱۴0۴۹۱۳۹000۵۲۳۳۶۸۸ مورخ ۱0/0۴/۱۴0۴ صادره از شعبه ۱0۵ دادگاه عمومی حقوقی بخش کهریزک.
 
2. منابع انگلیسی
Articles
- Alshehry, Atef Saad, and Mounir Belloumi. (2015). Energy consumption, carbon dioxide emissions and economic growth: The case of Saudi Arabia. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 41, 237–47
- Cruz LPS, Alves LP, Santos AVS, Esteves MB, Gomes ÍVS. (2017). Assessment of BTEX concentrations in air ambient of gas stations using passive sampling and the health risks for workers. J Environ Prot, 4,12–25
- Heibati B, Pollitt KJG, Karimi A, Charati JY, Ducatman A, Shokrzadeh M, et al. (2017). BTEX exposure assessment and quantitative risk assessment among petroleum product distributors. Ecotoxicol Environ Saf, 144, 445–9
- Hilpert M, Mora BA, Ni J, Rule AM, Nachman KE. (2015). Hydrocarbon release during fuel storage and transfer at gas stations: Environmental and Health Effects. Curr. Envir. Health Rpt, 2, 412–422.
- Hoesly, R.M., Smith, S.J., Feng, L., Klimont, Z., Janssens-Maenhout, G., Pitkanen, T., Seibert, J.J., Vu, L., Andres, R.J., Bolt, R.M., Bond, T.C., Dawidowski, L., Kholod, N., Kurokawa, J.-I., Li, M., Liu, L., Lu, Z., Moura, M.C.P., O’Rourke, P.R., Zhang, Q. (2018). Historical (1750–2014) anthropogenic emissions of reactive gases and aerosols from the Community Emissions Data System (CEDS). Geosci. Model Dev, 11 (1), 369–408
- Jiang, B., Xia, D., Xie, Y., Liu, X. (2019). Effect of the molecular structure of volatile organic compounds on atmospheric nucleation: A modeling study based on gas kinetic theory and graph theory. Atmos. Environ, 213, 215–222
- Kelly, J.M., Doherty, R.M., O’Connor, F.M., Mann, G.W., Coe, H., Liu, D. (2019). The roles of volatile organic compound deposition and oxidation mechanisms in determining secondary organic aerosol production: a global perspective using the UKCA chemistry–climate model (vn8.4). Geosci. Model Dev, 12 (6), 2539–2569
- Kuranchie FA, Angnunavuri PN, Attiogbe F, Nerquaye-Tetteh. (2019). EN Occupational exposure of benzene, toluene, ethylbenzene and xylene (BTEX) to pump attendants in Ghana: Implications for policy guidance. Cogent Environ Sci, 5,1603418
- Kushariyadi, & Sugito, B. (2022). Optimasi Distribusi Transportasi Bahan Bakar Minyak (BBM) Jenis Bio Solar di Wilayah Jawa Tengah. NUSANTARA: Jurnal Ilmu Pengetahuan Sosial, 9(1), 162–169
- Montero-Montoya R, Lopez-Vargas R, Arellano-Aguilar O. (2018). Volatile organic compounds in air: sources, distribution, exposure and associated illnesses in children. Ann Glob Health, 84, 225–38
- Shen, L., Jacob, D.J., Zhu, L., Zhang, Q., Zheng, B., Sulprizio, M.P., Li, K., De Smedt, I., Abad, G.G., Cao, H.S., Fu, T.M., Liao, H. (2019). The 2005–2016 Trends of Formaldehyde Columns Over China Observed by Satellites: Increasing Anthropogenic Emissions of Volatile Organic Compounds and Decreasing Agricultural Fire Emissions. Geophys. Res. Lett, 46 (8), 4468–4475
- Theint Nandar, Htet. (2017). protection of marine environment under the law of the sea, United Nations_ The Nippon Foundation of Japan Fellowship programme, 1-122
- Wang, Hailin, Xi Yang, and Xunmin Ou. (2014). A Study on Future Energy Consumption and Carbon Emissions of China’s Transportation Sector. Low Carbon Economy, 5, 133–8
- Zhang, T., Li, G., Yu, Y., Ji, Y., An, T. (2020). Atmospheric diffusion profiles and health risks of typical VOC: Numerical modelling study. J. Clean. Prod, 275, 122982.
 
Acts and regulations
- Environmental code of practice for vapor recovery in gasoline distribution networks. Canadian Council of Ministers of the Environment (CCME). 1991. Winnipeg, MB: CCME-EPC/TRE-30E.