دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

بازخوانی تنش عقل و اراده در حقوق با تأمل بر پروژۀ فکری مارتین لاگلین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق عمومی و اقتصادی، دانشکدة حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 پژوهشگر دورۀ دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی، دانشکدة حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی،تهران، ایران
چکیده
این مقاله به کاوشی عمیق در تنش بنیادین و هستی‌شناختی میان «عقل» (به‌مثابۀ بنیان هنجاری، جهان‌شمول و پیشینی) و «اراده» (به‌مثابۀ کنش تأسیس‌گر، انضمامی و سیاسی) به عنوان دو شالودۀ متعارض و آشتی‌ناپذیر برای نظم حقوقی می‌پردازد. پژوهش حاضر با اتخاذ پروژۀ فکری مارتین لاگلین، موسوم به «حقوق سیاسی»، به عنوان نقطۀ کانونی تحلیل، این تز محوری را صورت‌بندی و از آن دفاع می‌کند که تنش مذکور نه یک معضل نظری قابل‌حل از طریق فرمول‌های انتزاعی، بلکه یک آنتی‌نومی پویا، دائمی و برسازنده در کانون حیات سیاسی-حقوقی مدرن است.



برای اثبات این مدعا و نمایش ابعاد این تنش، مقاله مجادلۀ فکری میان لاگلین و یکی از سرسخت‌ترین منتقدان او، لارس وینکس، را به عنوان یک مطالعۀ موردی، کالبدشکافی می‌کند. استدلال اصلی این نوشتار آن است که نقد وینکس، که ریشه در سنت لیبرال-هنجارگرای تحلیلی دارد و بر معیار مطلق «انسجام نظری» اصرار می‌ورزد، به دلیل یک ناسازگاری بنیادین و رفع‌نشدنی روش‌شناختی، از درک جوهرۀ پروژۀ لاگلین عاجز می‌ماند. وینکس در حمله‌ای دومرحله‌ای، نخست می‌کوشد با متهم ساختن لاگلین به مغالطۀ «پهلوان‌پنبه»، ضرورت طرح نظریۀ او را زیر سؤال ببرد. سپس با گرفتار ساختن او در یک دوراهی کاذب و گریزناپذیر—یعنی انتخاب میان یک عقل‌گرایی اهلی‌شدۀ «روسویی» و یک اراده‌گرایی رادیکال «اشمیتی»—می‌کوشد پروژۀ او را به تناقض درونی بکشاند.



این مقاله با واسازی دقیق هر دو مرحلۀ این حمله نشان می‌دهد که آنچه وینکس «عدم انسجام» می‌خواند، نه یک کاستی نظری در پروژۀ لاگلین، بلکه بازتابی صادقانه از خصلت ذاتاً متناقض‌نما، دیالکتیکی و «تراژیک» خودِ امر سیاسی-حقوقی است؛ واقعیتی که منطق تحلیلی، به سبب تعهد ذاتی‌اش به وضوح، بی‌تناقضی و شفافیت، ساختاراً از فهم آن ناتوان است. در گام نهایی، مقاله با طرح نقد درون‌ماندگار و همدلانۀ پانو مینکینن—که تعارض تراژیک میان «علم» (به‌مثابۀ کنش فهم بی‌طرفانه) و «سیاست» (به‌مثابۀ کنش جانبدارانۀ معطوف به قدرت) را در قلب خود پروژۀ لاگلین برجسته می‌سازد—به این جمع‌بندی می‌رسد که پروژۀ «حقوق سیاسی»، در واپسین تحلیل، دعوتی است برای یک گذار معرفت‌شناختی: گذار از «حقوقِ تنزّه‌طلب» که در سودای امنیت و قطعیت، به فرمول‌های انتزاعی پناه می‌برد، به سوی «حقوقِ تجربت‌اندیش» که شجاعت نظری مواجهه با واقعیت پیچیده، انضمامی، تنش‌آلود و تراژیک حیات انسانی را دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


فارسی
اشمیت، کارل. (۱۴۰۳). آموزۀ اساس (ترجمۀ فصول نخستینِ کتاب آموزۀ اساس اثر کارل اشمیت در تمییز نهادن میان اساس و قانون اساسی). ترجمۀ ابراهیم دهنوی. فصل‌نامۀ علم و سیاستِ بابِل، (۶ و ۷)، صفحات ۴۵-۶۲.
مرکزمالمیری,احمد . (1404). جستاری میان‌رشته‌ای درباره‌ی زمینه‌ها و لوازم اجرای قانون. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 2(3), 316-347. doi: 10.22034/jrpl.2025.2057839.1146
میرمحمدصادقی,مریم . (1403). حقوق اساسی در پرتو هرمنوتیک حقوقی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 1(2), 370-397. doi: 10.22034/jrpl.2025.721649
حبیب نژاد,سید احمد و انصاری جم,حسن . (1404). مخرج مشترکِ نظریّات تفکیک‌قوا (از تفکیک‌قوا در حقوق اساسی معاصر تا استقلال‌قوا در حقوق اساسی ایران). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 2(3), 83-110. doi: 10.22034/jrpl.2025.2055916.1141
English
Cacciari, M. (2009). “Weber and the Politician as Tragic Hero.” In The Unpolitical: On the Radical Critique of Political Reason, translated by Massimo Verdicchio, 209-225. New York: Fordham University Press.
Loughlin, M. (2000). Swords and Scales: An Examination of the Relationship Between Law & Politics. Oxford: Hart Publishing.
Loughlin, M. (2017). Political Jurisprudence. Oxford: Oxford University Press.
Loughlin, M. (2025). Advanced Introduction to Political Jurisprudence. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing.
Minkkinen, P. (2018). “The Tragic Politics of Public Law.” In Questioning the Foundations of Public Law, edited by Michael W. Dowdle and Michael A. Wilkinson, 51-64. Oxford: Hart Publishing.
Vinx, L. (2018). Political Jurisprudence. By Martin Loughlin. The Cambridge Law Journal, 77(3), 639–642.