دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

سیاست، قانون و بدن: تحلیل برخی مضامین آگامبنی و حقوق عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 حقوق عمومی و حقوق اقتصادی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
اندیشه سیاسی جورجو آگامبن، فیلسوف معاصر ایتالیایی، تاملی بنیادین بر مفاهیم کلیدی حاکمیت، وضعیت استثنایی و زیست‌سیاست ارائه می‌دهد که در تحلیل روابط میان قانون، سیاست و بدن اهمیت فراوانی دارد. آگامبن با الهام از نظریات برجسته متفکرانی چون کارل اشمیت و میشل فوکو نشان می‌دهد که چگونه دولت‌های مدرن با ایجاد وضعیت استثنایی و عادی سازی آن‌ها، امکان تعلیق قانون را در شرایط اضطراری فراهم کرده و در نتیجه انسان‌ها را از جایگاه شهروندانی با حقوق سیاسی به صورت «حیات برهنه» تقلیل می‌دهد؛ وضعیتی که در آن فرد از حمایت حقوقی و سیاسی محروم گشته و تحت کنترل و سلطه بی‌حد و حصر قدرت حاکم قرار می‌گیرد. این امر موجب می‌شود که مرز میان قانون و بی‌قانونی در سطح نظام سیاسی و حقوقی به شکل پیچیده‌ای محو شود و قدرت حاکم بدون هیچ محدودیت قانونی بر جان و حقوق شهروندان حکم‌فرمایی کند. در این مقاله، ضمن بررسی و شرح دقیق مفاهیم کلیدی در نظام فکری آگامبن، به تحلیل مصادیقی از این مفاهیم در نظام‌های حقوق عمومی پرداخته شده است. یکی از ابعاد مهم تحلیل، توجه به مفهوم «حیات برهنه» است که بازنمود فلسفی از انسانی است که در نظام حقوقی مدرن به لحاظ سیاسی و حقوقی از حوزه حمایت بیرون گذاشته شده است. بررسی مصادیق حقوقی و سیاسی آن شامل تحلیل وضعیت‌های استثنایی است که دولت‌ها به صورت رسمی و غیررسمی اعلام می‌کنند و حقوق افراد را محدود یا تعلیق می‌نمایند. در ادامه، همچنین به نقش زیست‌سیاست توجه می‌شود، یعنی روندی که در آن زندگی بیولوژیکی انسان‌ها به حوزه مهم سرمایه‌گذاری قدرت و کنترل سیاسی بدل می‌شود. این مقاله تلاش دارد تا نشان دهد چگونه در چارچوب قوانین و سیاست‌های حقوقی، مفاهیم آگامبن مانند «وضعیت استثنایی» و «حیات برهنه» قابل تفسیر و تبیین هستند و چگونه این مفاهیم در مواجه با پدیده‌هایی چون حقوق شهروندی، بحران‌های سیاسی و محدودیت‌های اضطراری نمایان می‌شوند. تحلیل موردی پدیده‌های معاصر،در این چارچوب مفهومی اهمیت بسیاری پیدا می‌کند. همچنین نقش کلیدی اردوگاه‌ها و مکان‌های استثنایی به عنوان نمونه‌هایی از به تحقق رسیدن حیات برهنه و تسلط کامل بر بدن افراد تاکید شده است.در نهایت، این مقاله با بهره‌گیری از چارچوب تئوریک آگامبن، چشم‌اندازی فراهم می‌آورد برای فهم بهتر نسبت پیچیده میان سیاست، قانون و بدن در نظام‌های معاصر حقوقی و سیاسی و چگونگی بروز و نمود این نظریات و آثار آن‌ها در بستر واقعیات حقوق عمومی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
§       امامی، فاطمه، "کولبری در پرتو حقوق بشر و شهروندی"، نشریه حقوق و فقه، فروردین 1400، شماره 14.
§       آگامبن، جورجو، باقی‌مانده‌های آشویتس: شاهد و بایگانی، مجتبا گل‌محمدی، تهران، نشر بیدگل، 1395.
§       آگامبن، جورجو، وسایل بی‌هدف: یادداشت‌هایی در باب سیاست، امید مهرگان، صالح نجفی، تهران، نشر چرخ، 1400.
§       آگامبن، جورجو، وضعیت استثنایی، پویا ایمانی، تهران، نشر نی، 1395.
§       آگامبن، جورجو، هوموساکر؛ قدرت حاکم و حیات برهنه، مراد فرهادپور، صالح نجفی، تهران، نشر مرکز، 1402.
§       پروین، ‌ستار، زباله‌گرد به‌ مثابه «هوموساکر» شهری: پژوهشی کیفی در شهر تهران، پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، 1401، 169-193.
§       جزائی، محدثه. (1395). «هوموساکرهای نوین»: بررسی وضعیت فوق العاده در ترکیه, بر اساس نظریه اشمیت و آگامبن. تحقیقات سیاسی و بین المللی، 8(29)، 221-246.
§       زارعی، محمدحسین، بی‌قانونی مسبب اصلی مرگ مهسا امینی، روزنامه اعتماد، 18 شهریور 1401.
§       طاهری، ‌زهرا، بررسی مفاهیم کمپوندی و هومو ساکر در رمان در آشپزخانه نوشته مونیکا علی، نقد زبان و ادبیات خارجی، 1399، 17-24.
§       فرزانه‌دهکردی، جلال.(1402)زیست‌سیاست و تولد اردوگاه:شکل‌گیری «حیات برهنه» در نمایشنامه‌ی ادوارد باند. پژوهش ادبیات معاصر جهان.28(2)،455-474.
§       فرهادپور، مراد، قانون و خشونت: گزیده مقالات جورجو آگامبن، کارل اشمیت، والتر بنیامین و ...، تهران، نشر نی، 1401.
§       کیشیک، دیوید، قدرت زندگی؛ آگامبن و سیاست آینده، مجتبی گل‌محمدی، نشر بیدگل، تهران، 1399.
§       لمکه، توماس، زیست‌سیاست، مستانه فرجام، انتشارات روزنه، 1396.
§        منصورآبادی,عباس و منصورآبادی,علی . (1404). حاکمیت قانون و اصل قانونی بودن حقوق کیفری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی. 2(3), 348-382. doi: 10.22034/jrpl.2025.2055691.1139
§        میرمحمدصادقی,مریم . (1403). حقوق اساسی در پرتو هرمنوتیک حقوقی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 1(2), 370-397. doi: 10.22034/jrpl.2025.721649
 
منابع انگلیسی
§  Kanwar, Vik. (2006). Giorgio Agamben, State of Exception (Stato di eccezione). Translated by Kevin Attell. Icon-international Journal of Constitutional Law - ICON INT J CONST LAW. 4. 567-575. 10.1093/icon/mol023.
§  Murray, A (2010). Giorgio Agamben. Routledge.
§  Prozorov, Sergei. Agamben and Politics: A Critical Introduction. Edinburgh University Press, 2014.
§  Stephen Humphreys, Legalizing Lawlessness: On Giorgio Agamben’s State of Exception, The European Journal of International Law Vol. 17 no.3, 2006.
§  Valeria Bonacci, ‘STATE OF EXCEPTION’ OR ‘THRESHOLD OF INDISCERNIBILITY’? A STUDY ON THE BEGINNINGS OF GIORGIO AGAMBEN’S HOMO SACER PROJECT, Ethics & Politics, XXII, 2020.