پیدایش مفهوم قانون ثمره مجاهدت اندیشهورزانی است که سالها پیش از پیروزی انقلاب مشروطه در این باب قلم زدهاند. این مقاله به نقش مترجمان دگراندیش و روشنفکرِ عصر مشروطه در دوره پادشاهی ناصرالدینشاه تا امضای قانون مشروطیت در دوره پادشاهی مظفرالدینشاه (1227ه.ش- 1285ه.ش) میپردازد؛ دورهای پیش از پیروزی انقلاب مشروطه که سیستم حکومتی کشور سلطنت مطلقه و کشور فاقد قانون اساسی و نهادی در جایگاه قوه مقننه بود. آثار این مترجمان مرتبط با لزوم تدوین قانون در کشور و شکلگیری نهادی با عنوان مجلس شورای ملی با هدف از بین بردن استبداد و محدود کردن قدرت شاهان قاجار بود. این پژوهش به روش کتابخانهای و با استفاده از منابع دست اول چون آثار ترجمهشده یوسفخان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظمالدوله و همچنین آثار دست دوم و تحلیل محتوایی آنها انجام شده است. بررسیها نشان میدهد که آثار ترجمهای مترجمان دگراندیش در عصر مشروطیت یکی از عوامل مهم آشنایی مردم ایران با مفهوم قانون، درک آنها نسبت به لزوم برقراری حکومتی بر اساس قانون و تدوین قانون در نهادی به نام مجلس شورای ملی در جامعه استبدادزده آن زمان بود. همچنین، این مترجمان که نسبت به ایجاد و توسعه حقوق عمومی در کشور تأکید داشتند، تمام تلاش خود را در این راه بهکار بستند و موجب شدند ترجمه به یکی از عوامل آشنایی مردم ایران با حقوقشان تبدیل شود. نتیجه فعالیتهای ترجمهای این مترجمان این شد که مردم مصمم شوند با هدف تأسیس حکومتی بر اساس قانون اساسی با یکدیگر متحد شوند، علیه استبداد مبارزه کنند و انقلاب مشروطه ایران را رقم بزنند که در نهایت تلاش و مبارزاتشان به امضای برقراری حکومت مشروطه توسط مظفرالدین شاه، تدوین اولین قانون اساسی ایران و شکلگیری مجلس شورای ملی ختم شد.
عدیلی, سمیه. (1405). مترجمان پیشگام و اندیشهورز توسعه حقوق عمومی ایران در عصر مشروطه: مطالعه موردی یوسف خان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظم الدوله. (e736491). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e736491 https://doi.org/10.22034/jrpl.2026.736491
MLA
عدیلی, سمیه. "مترجمان پیشگام و اندیشهورز توسعه حقوق عمومی ایران در عصر مشروطه: مطالعه موردی یوسف خان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظم الدوله" .e736491 , دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, , 1405, e736491. doi: 10.22034/jrpl.2026.736491
HARVARD
عدیلی سمیه. (1405). 'مترجمان پیشگام و اندیشهورز توسعه حقوق عمومی ایران در عصر مشروطه: مطالعه موردی یوسف خان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظم الدوله', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (), e736491. doi: 10.22034/jrpl.2026.736491
CHICAGO
سمیه عدیلی, "مترجمان پیشگام و اندیشهورز توسعه حقوق عمومی ایران در عصر مشروطه: مطالعه موردی یوسف خان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظم الدوله," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, (1405): e736491, doi: 10.22034/jrpl.2026.736491
VANCOUVER
عدیلی سمیه. مترجمان پیشگام و اندیشهورز توسعه حقوق عمومی ایران در عصر مشروطه: مطالعه موردی یوسف خان مستشارالدوله تبریزی و میرزاملکمخان ناظم الدوله. حقوق عمومی. 1405;():e736491. doi: 10.22034/jrpl.2026.736491
