حقوق عمومی در وضعیت مشروطه ایرانی: دگردیسی، ناهم‌زمانی و بازترکیب مفهومی

اسکندری, علیرضا

doi:10.22034/jrpl.2026.736116

حقوق عمومی در وضعیت مشروطه ایرانی: دگردیسی، ناهم‌زمانی و بازترکیب مفهومی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

علیرضا اسکندری

دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.22034/jrpl.2026.736116

چکیده

این پژوهش تلاشی است برای ردّ نگرش‌های خطی، یک سویه و تقلیل‌گرا از حقوق عمومی در وضعیت مشروطه ایرانی. ادعا این است که حقوق عمومی صرفاً نه بازتاب خطیِ گذار از استبداد به قانون، که فرآیندی پیچیده و چندلایه از دگردیسی مفهومی و نهادی بود. مسأله اصلی پژوهش حاضر بررسی این است که چگونه مفاهیم کلیدی حقوق عمومی در وضعیت مشروطه از طریق فرآیندی ناهم‌زمان، بازترکیب و تبدیل شدند و این دگردیسی چگونه منجر به پیچیدگی وضعیت حقوق عمومی شد. پرسش محوری این است که ساختارهای حقوقی و معنایی مشروطه چگونه با ترکیب فرم‌های سمبلیک سنتی و مدرن شکل گرفتند و چه تأثیری بر توسعه حقوق عمومی داشتند. روش پژوهش تلفیق فلسفه فرم‌های سمبلیک ارنست کاسیرر و نظریه پیچیدگی ادگار مورن بر اساس مفهوم ناهمزمانی بلوخ است که تحلیلی ریخت‌شناسانه و سامانه‌ای از دگردیسی مفاهیم و ساختارهای نهادی ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حقوق عمومی در مشروطه با ویژگی‌های ناهم‌زمانی تاریخی، چندمرکزی شدن حقانیت و سیّالیّت مفاهیم اسطوره‌ای و عقلانی، به یک نظام پیچیده و بازتابی از کشاکش میان سنت و مدرنیته بدل شده است. این مطالعه بر ضرورت بازخوانی‌های غیرخطی و میان‌رشته‌ای حقوق عمومی به‌عنوان نظامی پیچیده، تأکید دارد که در آن معنا و ساختار در فرایندهای بازخوردی و بازترکیبی شکل می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

حقوق عمومی

فرم‌های سمبلیک

اندیشه‌ پیچیده

ناهمزمانی