دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی

حمایت از مالکیت خصوصی در دوران اشغال از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه با نگاهی به وقایع جنگ غزه (2023-2025)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق عمومی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل از دانشگاه تهران.
3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق نفت و گاز از دانشگاه تهران
4 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل از دانشگاه تهران
چکیده
به اعتقاد برخی اندیشمندان مالکیت خصوصی در کنار آزادی جزو پایه‌های بنیادین شکل‌گیری نخستین تمدن انسان‌های آزاد می‌باشد. حمایت از مالکیت خصوصی غیرنظامیان سرزمین‌های اشغالی، یکی از تعهدات اصلی قدرت اشغالگر در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعه کتابخانه‌ای و بررسی تطبیقی اسناد بین‌المللی و وقایع جنگ غزه (۲۰۲۳–۲۰۲۵)، به تحلیل تعهدات ناشی از حقوق بین‌الملل بشردوستانه در قبال مالکیت خصوصی و میزان پایبندی اسرائیل به این تعهدات می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو (۱۹۴۹) و مقررات لاهه (۱۹۰۷) در کنار قواعد عرفی بین‌المللی، سه تعهد اصلی «منع تخریب»، «منع مصادره دائمی» و «منع غارت» اموال خصوصی را بر عهده قدرت اشغالگر گذاشته‌اند. این اسناد، تنها در موارد «ضرورت مطلق نظامی» و آن هم به صورت موقت و مشروط، اجازه تخریب یا تصرف محدود در اموال خصوصی را می‌دهند. نقض مالکیت خصوصی در سرزمین‌های اشغالی چنانچه گسترده باشد، غالباً با سایر جرایم بین‌المللی از جمله کوچ اجباری، آزار و اذیت و رفتارهای ظالمانه و ضد حیثیت انسانی هم‌پوشانی می‌یابد و می‌تواند به‌عنوان بخشی از سیاستی گسترده برای تنبیه جمعی یا پاکسازی قومی قلمداد شود. بررسی وقایع جنگ غزه نشان می‌دهد که ارتش اسرائیل با تخریب گسترده و عمدی اماکن مسکونی، زیرساخت‌ها، مزارع، اموال منقول و غیرمنقول، غارت سازمان‌یافته دارایی‌های شخصی غیرنظامیان، این تعهدات را نقض کرده‌اند. این اقدامات که در بسیاری از موارد فاقد توجیه نظامی بوده و با اهدافی چون تنبیه جمعی یا پاکسازی قومی و تحقق اهداف سیاسی بلندمدت انجام شده، نه تنها نقض فاحش حقوق بین‌الملل بشردوستانه، بلکه در زمره «جنایات جنگی» و «جنایت علیه بشریت» قابل تعقیب در دیوان کیفری بین‌المللی نیز هستند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که نقض نظام‌مند حق مالکیت خصوصی در غزه، پیامدهای انسانی و اقتصادی ویرانگری داشته و جامعه بین‌المللی را ملزم می‌سازد تا با استفاده از سازکارهای حقوقی، از جمله تحریم، پیگرد کیفری و حمایت از مستندسازی نقض‌های ارتکابی، پاسخگویی قدرت اشغالگر را تضمین کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. 1) منابع فارسی

    • احمدی نژاد، مریم، امین الرعایا، یاسر و متاجی، محسن (1399). تحول مفهومی اشغال از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر وضعیت اراضی غزه. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران. 50(3): 1263-1285.
    • بادینی، حسن و شیخ سیاه، جواد. (1389). از "حق مالکیت" تا "حقوق مالکیت": بررسی تطبیقی سیر تحول مفهوم مالکیت.مطالعات حقوق تطبیقی. 1(1): 1-22.
    • پندار، کمال (1397). بررسی حقوقی مالکیت خصوصی در راستای منافع عمومی. قانون یار. 2(7 ): 365-385.
    • حسن جان زاده، زهرا، مشهدی، علی و قدیر، محسن (1404). ماهیت و مفهوم غارت منابع طبیعی در مخاصمات مسلحانه از منظر حقوق بین‌الملل. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران. (انتشار آنلاین از تاریخ 1 دی 1404).
    • ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1400). حقوق بین‌الملل بشردوستانه. تهران: گنج دانش.
    • عبدی، ابوذر و صلح چی، محمدعلی (1403). حقوق کودکان از منظر اسناد مرتبط با حقوق بشردوستانه بین‌المللی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی. 1(2): 337-369. Doi: 22034/jrpl.2025.2042429.1113
    • فون میزس، لودویگ (1401). لیبرالیسم. ترجمه مهدی تدینی. تهران: پارسه.
    • کاتوزیان، ناصر (1400). اموال و مالکیت. تهران: میزان.
    • وری، پیترو (1391). فرهنگ حقوق بین‌الملل مخاصمات مسلحانه. ترجمه سیامک کرم‌زاده و کتایون حسین نژاد. تهران: دبیرخانه کمیته ملی حقوق بشردوستانه.
    • ولویون، رضا (1398). امارۀ مالکیت. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. 2(4): 448-495. Doi: 22034/law.2019.239662

     

    2) منابع انگلیسی

    1. A) Books
    • Cuyckens, L (2017). Revisiting the Law of Occupation. Leiden: Brill.
    • Dinstein, Y (2009). The International Law of Belligerent Occupation. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Fox, G (2010). Humanitarian Occupation. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Henckaerts, J-M. & Doswald-Beck, L (2012). Customary International Humanitarian Law. Volume 1: Rules. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Kolb, R. & Hyde, R (2008). An Introduction to the International Law of Armed Conflicts. Portland: Hart Publishing.
    • Kretzmer, D (2002). The Occupation of Justice the Supreme Court of Israel and the Occupied Territories. New York: State University of New York.
    • Lieblich, E & Benvenisti, E (2022). Occupation in international law. Oxford: Oxford University Press.
    • Mazzeschi, R.P (2021) International Human Rights Law: Theory and Practice. Cham: Springer.
    • Melzer, N (2016). International Humanitarian Law: A Comprehensive Introduction. Geneva: International Committee of the Red Cross.
    • Sassòli, M (2024). International Humanitarian Law: Rules, Controversies, and Solutions to Problems Arising in Warfare. Cheltenham: Edward Elgar Publishing, DOI: https://doi.org/10.4337/9781800886919.
    • Solis, G.D. (2010). The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War. Cambridge: Cambridge University Press.
    1. B) Articles
    • Loucaides, L. G (2004). The Protection of the Right to Property in Occupied Territories. The International and Comparative Law Quarterly, 53(3): 677-690. http://www.jstor.org/stable/3663294.
    • Meron, Th (2017). The West Bank and International Humanitarian Law On the Eve of the Fiftieth Anniversary of the Six-Day War. American Journal of International Law, 111 (2): 357–75. https://doi.org/10.1017/ajil.2017.10.
    1. C) Documents
    • Convention (IV) respecting the Laws and Customs of War on Land and its annex: Regulations concerning the Laws and Customs of War on Land. 18 October 1907. (Hague Convention)
    • Convention relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War. 12 August 1949. (Geneva Convention IV)
    • A/HRC/44/60. 22 December 2020.
    • A/HRC/56/26. 14 June 2024.
    • Human Rights Watch (November 2024). “Hopeless, Starving, and Besieged” Israel’s Forced Displacement of Palestinians in Gaza. https://www.hrw.org/news/2024/11/14/israels-crimes-against-humanity-gaza. Last Seen 5 June 2025.
    • Instructions for the Government of Armies of the United States in the Field. 24 April 1863. (Lieber Code)
    • Ministry of Defence (10 February 2011). The Joint Service Manual of the Law of Armed Conflict.
    • Project of an International Declaration concerning the Laws and Customs of War. 27 August 1874. (Declaration of Brussels)
    • Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts. 8 June 1977. (Protocol II)
    • Rome Statue of the International Criminal Court. 17 July 1998. (Rome Statue)
    • The Laws of War on Land. 9 September 1880. (Oxford Manual)
    • S/1994/674. 27 May 1994.
    • S/RES/666. 13 September 1990.
    1. D) Cases
    • American Military Tribunal. The United States of America vs. Carl Krauch, et al. Case No. 57. 1948.
    • American Military Tribunal. United States of America V. Wilhelm List et al (Hostage Trial). 11 T.W.C. 757. 1948
    • ECtHR (18 December 1996). Loizidou V. Turkey. Judgment. Application no. 15318/89.
    • The Prosecutor V. Al Hassan Ag Abdoul Aziz Ag Mohamed Ag Mahmoud. Trial Judgment. ICC-01/12-01/18. 26 June 2024.
    • The Prosecutor V. Germain Katanga. Judgment pursuant to article 74 of the Statute. ICC-01/04-01/07. 7 March 2014.
    • The Prosecutor V. Jean-Pierre Bemba Gombo. Judgment pursuant to Article 74 of the Statute. ICC-01/05-01/08. 21 March 2016.
    • Case Concerning Armed Activities on the Territory of the Congo (Democratic Republic of the Congo v. Uganda). Judgement. 19 December 2005.
    • Legal Consequences cf the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory. Advisory Opinion. 9 July 2004.
    • Prosecutor V. Mladen Naletilic, Aka “Tuta” and Vinko Martinovic, Aka “Štela”. Judgement. IT-98-34-T. 31 March 2003.
    • Prosecutor V. Tihomir Blaki. Judgement. IT-95-14-T. 3 March 2000.
    • Supreme Court of Israel. Ajuri v. IDF Commander in West Bank. HCJ 7019/02; HCJ 7015/023. September 2002.
    1. E) Websites