یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و دغدغه‌های ایران معاصر، پرسش از مبانی نظری حکمرانی و چگونگی تکوین و تقویت آن در بستر تاریخی، فرهنگی و حقوقی کشور است. در این مسیر، بازخوانی اندیشه‌های پیشگامان نهضت مشروطه به‌عنوان نخستین طراحان نظم سیاسی نوین در ایران، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد؛ به‌ویژه آن دسته از اندیشمندانی که تلاش کردند مفاهیم مدرن حکمرانی را با شرایط بومی و ساختارهای فکری جامعه ایرانی پیوند بزنند. با این حال، آثار بسیاری از این متفکران، به‌رغم اهمیت نظری و تاریخی، همچنان مهجور مانده یا کمتر مورد واکاوی‌های حقوقی قرار گرفته‌اند. در این میان، میرزا فتحعلی آخوندزاده، از جمله چهره‌هایی است که در ادبیات سیاسی و فکری ایران به‌عنوان یکی از پدران فکری مشروطه شناخته می‌شود، اما دیدگاه‌های او در خصوص بنیان‌های نظری حکمرانی، به دلیل تمایز با سایر روشنفکران مشروطه‌خواه، کمتر مورد توجه پژوهش‌های حقوق عمومی قرار گرفته است. آخوندزاده، که می‌توان او را مشروطه‌خواهی رادیکال یا مطلق دانست، نظریه‌ای خاص از حکمرانی ارائه کرده است. این مفهوم، نه‌فقط در سطح سیاسی بلکه در ساحت نظری و فلسفی نیز حائز اهمیت است، چرا که آخوندزاده در بسط آن، به دو مبنای نظری مشخص اتکا می‌کند که یکی از آن‌ها در آثار اولیه‌اش برجسته‌تر است، و دومی به‌تدریج در اندیشه‌اش پررنگ می‌شود و در نهایت به مبنای اصلی دیدگاه وی بدل می‌گردد؛ به‌نحوی‌که او تا پایان عمر نیز بر آن استوار می‌ماند. پژوهش حاضر با رویکردی عمدتاً توصیفی و تا حدی تحلیلی، می‌کوشد به واکاوی مفهوم حکمرانی از منظر آخوندزاده بپردازد و مبانی نظری آن را استخراج و تبیین کند. هدف آن است که از خلال این بررسی، ابعاد حقوقی اندیشه آخوندزاده در باب حکمرانی روشن شود و ظرفیت‌های نظری آن برای ارتقاء ساختار حقوقی و سیاسی ایران معاصر مورد سنجش قرار گیرد. بر این اساس، این مقاله درصدد است تا ضمن بازخوانی دقیق متون و آثار او، نحوه‌ی اندیشیدن وی در باب سلطنت مشروطه، نظم سیاسی مطلوب و قدرت مؤسس را در نظام سیاسی بررسی کرده و امکان بهره‌گیری از آن را در مسیر تقویت بنیان‌های حقوق عمومی ایران نشان دهد.