پژوهشکده حقوق و قانون ایران دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی 3092-6289 3 5 2026 06 22 Intellectual Traditions Limiting Absolutism: The Genesis of Public Law on the Threshold of Iranian Constitutionalism سنت‌های فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه 289 319 736020 10.22034/jrpl.2026.736020 FA مرضیه صادقیان دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-2390-9896 اسدالله یاوری دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0000-9804-368X Journal Article Examining the period immediately preceding the Iranian Constitutional Revolution, this article interrogates the internal intellectual traditions that, despite the dominance of autocracy, possessed the latent capacity to constrain monarchical power. It argues that these diverse discourses provided the theoretical scaffolding necessary for the emergence of public law and constitutional governance. Employing a historical-ideological analysis, the study investigates eight pivotal traditions: Shi’a political-legal thought (specifically clerical deputyship and conditional legitimacy); the discourse of law (incorporating the rule of law and separation of powers); the <strong>andarznameh</strong> (advice literature) tradition; religious reformist thought (reconceptualizing <strong>shura</strong> and public interest); progressivist discourse (redefining nationhood and functional legitimacy); the <strong>Ed</strong><strong>ā</strong><strong>lat Kh</strong><strong>ā</strong><strong>neh</strong> (Houses of Justice) discourse; the theory of <br>divine deposit and trust; and the institution of <strong>waqf</strong> (endowment). The research demonstrates that the impulse to limit power was rooted in a complex, interwoven intellectual ecosystem. These traditions, through interaction and occasional confrontation, shifted the Iranian political paradigm from the "absolute legitimacy of the King" toward "constitutionalism and the accountability of power." Ultimately, this process facilitated a profound transformation: the conversion of scattered, moralized constraints into the systematic and institutionalized limitations of public law enshrined in the Constitutional Constitution. <span lang="AR-SA">این مقاله با تمرکز بر سال‌های منتهی به مشروطه، به واکاوی سنت‌ها و گفتمان‌های فکری درونی می‌پردازد که علی‌رغم سلطه استبداد و نظریه سلطنت مطلقه، ظرفیت تحدید قدرت شاه را دارا بودند و بستر نظری لازم برای تکوین حقوق عمومی و استقرار نظام مشروطه را فراهم آوردند. با اتکا به روش تحلیل تاریخی - اندیشه‌ای و با بررسی هشت سنت/گفتمان عمده (اندیشه سیاسی - فقهی شیعه، گفتمان قانون، سنت اندرزنامه‌نویسی، اندیشه اصلاح‌طلبی دینی، گفتمان ترقی‌خواهی، گفتمان عدالت‌خانه، نظریه ودیعه و امانت الهی، و نهاد وقف)، استدلال می‌شود که محدودسازی قدرت در این عصر، ریشه در منظومه‌ای پیچیده و درهم‌تنیده از اندیشه‌ها داشت. از سنت فقهی - کلامی شیعه با مؤلفه‌های نیابت علما و مشروعیت مشروط حکومت، تا گفتمان قانون با مکانیسم‌های تفکیک قوا و حاکمیت قانون؛از سنت اندرزنامه‌نویسی با تأکید بر</span><span lang="AR-SA">عدالت و حق انتقاد، تا اندیشه اصلاح‌طلبی دینی با بازخوانی مفاهیم شورا و مصلحت عمومی؛ از گفتمان ترقی‌خواهی با تحول مفاهیم ملت، وطن و مشروعیت کارکردی، تا گفتمان عدالت‌خانه با حق تظلم‌خواهی و گذار به نهادسازی. افزون بر این، دو سنت نظریه ودیعه و امانت الهی و نهاد وقف، به ترتیب چارچوب‌های حقوقی - فلسفی و اقتصادی - اجتماعی مستحکمی برای تحدید قدرت ایجاد می‌کردند. این سنت‌ها در تعامل و گاه تقابل با یکدیگر، فضای فکری جامعه ایران را از «مشروعیت مطلقه شاه» به سمت «مشروطیت و مسئولیت‌پذیری قدرت» سوق دادند. این فرایند، مسیر تبدیل تحدیدهای اخلاقی و پراکنده به محدودیت‌های نهادی و نظام‌مند حقوق عمومی در قانون اساسی مشروطه را هموار نمود</span><span dir="LTR">.</span> https://jrpl.illrc.ac.ir/article_736020_66af4e648093bb758713eed28b66f059.pdf