پژوهشکده حقوق و قانون ایران دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی 3092-6289 3 5 2026 06 22 Desire for The Law abiding تمنای قانون‌گرایی 343 367 735832 10.22034/jrpl.2026.735832 FA سید شهاب الدین موسوی زاده مرکیه استادیار حقوق عمومی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0009-0007-8532-9428 Journal Article “Law-abidance” is a central phenomenon in the sociology of law; however, prevailing theoretical perspectives often remain limited to linear, instrumental, or adaptive interpretations. This study argues that law-abidance is a significantly more complex and multifaceted construct. By employing an interdisciplinary approach, this article analyzes legalism through its interaction with Iranian culture, drawing upon historical lessons from the Constitutional Revolution. Given that the emergence and stabilization of law-abidance are contingent upon diverse epistemic systems, a comprehensive understanding particularly within the context of Iran’s transitioning society necessitates a systemic analysis that integrates theology, jurisprudence, history, law, sociology, and anthropology. Using a descriptive-analytical method supported by survey data, this research contributes to the field of the sociology of law by demonstrating that law-abidance is a complex, context-dependent social behavior. The findings suggest that law-abidance exists in a dialogical, bidirectional relationship with its most vital prerequisite: culture. Because law-abidance manifests as a form of social behavior, it is primarily shaped by dominant social norms. Current data indicate that conditions in Iran are not yet optimal for the consistent practice of law-abidance. The study identifies a “sectarian” characteristic inherent in Iranian culture as a primary factor in this inconsistency, as it often conflicts with the underlying spirit and objectives of the rule of law.However, this relationship is not static; the ongoing dialogical interaction between the formal legal system and the cultural sphere has facilitated shifts in compliance within certain social domains, signaling an evolving dynamic between Iranian cultural identity and the practice of law-abidance. قانونگرایی از پدیده‌های مورد علاقه جامعه شناسی حقوق به شمار می‌آید که اغلب نگاه‌ها بدان خطی، ابزاری و اقتباسی است. این در حالی است که پدیده فوق واجد خصایص پیچیده‌ای می‌باشد. در این مقاله سعی شد قانونگرایی مورد تحلیل میان رشته‌ای قرار گیرد و بر دادوستد آن با فرهنگ ایران زمین بر مبنای درس‌هایی از مشروطه تمرکز شود. با توجه به آنکه مفهوم مزبور، ظهور و قوام آن با دستگاه‌های معرفتی متفاوت بررسی می‌شود، نیل به فهمی جامع از آن، به ویژه در جامعه در حال گذارِ ایران، مستلزم ورود به حوزه‌های مختلفی مانند کلام، فقه، تاریخ، حقوق، جامعه‌شناسی، انسانشناسی، و... (تحلیل سیستمی) است. در این مقاله از روش توصیفی - تحلیلی با ابزار فیش‌برداری بهره برده و سعی شد گام دیگری در حوزۀ مطالعاتی جامعه‌شناسی حقوق باشد. از نتایج چنین برآمد که قانونگرایی دارای جنبه اجتماعی و پدیده‌ای پیچیده، چندساحتی، متغیر و متنی است که در رابطه‌ای رفت و برگشتی با مهمترین اقتضای خود – فرهنگ – قرار دارد. غایت آن نفی رفتار دلبخواهی، و روح آن نیز برابری است. چرایی رابطه مزبور بیش از همه ریشه در اهمیت وجود بستر ظهور فرهنگ قانونگرایی دارد. اهمیت اقتضای فرهنگی نیز بدان دلیل است که قانونگرایی نوعی رفتار اجتماعی بوده و این خود عمدتاً توسط هنجارهای مسلط اجتماعی الگودهی می‌شود. بر اساس آمارهای موجود، کشور ما در حال حاضر فاقد شرایط مطلوب برای پایداری قانونگرایی است. در جستجوی علت این ناهمنوایی، مطالعات ما نشان داد در فرهنگ ایرانی نوعی خصلت فرق‌های قابل شناسایی است. این خصیصه، فرهنگ مزبور را در مقابل غایت و روح قانونگرایی قرار می‌دهد. اما رابطۀ مزبور از نوع تباین نیست؛ با عنایت به مناسبات رفت و برگشتیِ نظام قانونی و فرهنگ، تغییراتی از حیث تبعیت از قانون در برخی حوزه‌های اجتماعی به وجود آمده که نشان دهنده تحول در داد و ستد فرهنگ ایرانی با قانونگرایی است.

https://jrpl.illrc.ac.ir/article_735832_90a9364d1307921daafdd77e6e8200f4.pdf